Kriptoda kaldıraç nedir ve gerçekte nasıl çalışır?
Kaldıraç, herhangi bir borsada vadeli işlemler sekmesini açtığında ilk gördüğün şeydir ve en çok hesabı boşaltan da odur. Bedava para değildir: bir çarpandır. Kazancını da, aynı güçle kaybını da katlar. Nasıl çalıştığı burada, rakamlarla ve lafı dolandırmadan.
Yazar: Bárbara Ruiz·Güncelleme: ·4 dk okuma
Tek cümlede kaldıraç
Kaldıraç kullanmak, teminat olarak koyduğun paradan daha büyük bir pozisyonla işlem yapmaktır. 100 USDT koyup x10 seçersen 1.000 USDT’lik bir pozisyon açarsın. O 100 USDT marjindir: borsanın teminat olarak tuttuğu ve kaybedebileceğin para.
Aradaki fark, yani kalan 900 USDT, sana hediye edilmez ya da alıp gidesin diye ödünç verilmez: yalnızca pozisyon açıkken vardır. Bu yüzden kaldıraç türev ürünlerde, özellikle sürekli vadeli işlemlerde (perpetual) kullanılır; spot alımda kullanılmaz.
Kazancın ve kaybın, rakamlarla
x10 ile 100 USDT marjin koyup 1.000 USDT’lik bir long pozisyon (yükselişe oynamak) açtığını düşün. Kaldıraç kazancı da kaybı da aynı oranda katlar: fiyattaki her %1’lik hareket, marjininin %10’u eder. Fiyatın farklı hareketlerinde ne olduğuna bak:
| Fiyat hareketi | Pozisyonun sonucu | 100 USDT’lik marjinine göre |
|---|---|---|
| +%5 | +50 USDT | +%50 |
| +%1 | +10 USDT | +%10 |
| −%1 | −10 USDT | −%10 |
| −%5 | −50 USDT | −%50 |
| yaklaşık −%9,5 | Likidasyon | Marjini kaybedersin |
Hesap hep aynıdır: sonuç = pozisyon büyüklüğü × fiyat hareketi. Kaldıraç yalnızca bu büyüklük için ne kadar marjin koyacağını belirler. Bu yüzden kriptoda %5 ya da daha fazla olabilen sıradan bir günlük hareket, x10’da marjininin yarısını götürür, x20’de ise seni likide eder.
Neden %100’ü kaybetmeden önce likide olursun
Zararlar marjininin neredeyse tamamını yediğinde borsa pozisyonu senin yerine kapatır: buna likidasyon denir. %100’ü kaybetmeni beklemez, çünkü kendisi zarar etmeden kapatabilmek için bir tampona ihtiyaç duyar. Bu tampon bakım marjinidir: borsaya ve pozisyon büyüklüğüne göre değişen, pozisyonun küçük bir yüzdesi.
İzole marjinde ve komisyonlar hesaba katılmadan, yaklaşık bir kural: likidasyona olan mesafe, 100’ün kaldıraca bölümünden biraz azdır.
| Kaldıraç | Seni likide eden aleyhte hareket (yaklaşık) |
|---|---|
| x2 | %50’den az |
| x5 | %20’den az |
| x10 | %10’dan az |
| x20 | %5’ten az |
| x50 | %2’den az |
| x100 | %1’den az |
x100 ile aleyhine %1’den küçük bir hareket pozisyonunu kapatır. Kriptoda bu günde birkaç kez, bazen saniyeler içinde olur. Adım adım tam hesap, likidasyon fiyatı nasıl hesaplanır rehberinde; likidasyon fiyatı hesaplayıcı da bunu kendi rakamlarınla yapar.
İzole mi çapraz marjin mi
İzole marjinde her pozisyon yalnızca ona ayırdığın marjini riske atar; çapraz marjinde ise tüm pozisyonlar vadeli işlem hesabının bakiyesini paylaşır, bu yüzden likidasyon daha uzakta kalır ama hesabın tamamını götürebilir. Neredeyse tüm borsalar bu iki mod arasında seçim yapmana izin verir:
- İzole: her pozisyonun kendi marjini vardır. Likide olursan yalnızca o marjini kaybedersin.
- Çapraz: tüm pozisyonlar vadeli işlem hesabının bakiyesini paylaşır. Likidasyon daha uzakta kalır, çünkü borsa pozisyonu ayakta tutmak için tüm bakiyeyi kullanır; ama likidasyon gelirse hesabın tamamını kaybedebilirsin.
Yeni başlıyorsan izole marjini anlamak daha kolaydır: her işlemde ne kadar kaybedebileceğini her an bilirsin.
En yaygın hata: riskin kaldıraç olduğunu sanmak
Ne kadar kaybedeceğini kaldıraç belirlemez. Bunu pozisyon büyüklüğü ve zarar durdur emrini nereye koyduğun belirler. Stop’u %2 uzakta olan 1.000 USDT’lik bir pozisyon, stop tetiklenirse 20 USDT kaybeder; ister x2 (500 USDT marjin) ister x20 (50 USDT marjin) ile açmış ol.
Kaldıraçla gerçekten değişen şey, likidasyonun ne kadar yakın kaldığı ve borsada ne kadar para bırakman gerektiğidir. Asıl tehlike, yüksek kaldıraç zarar durdur olmadan ya da hesabına göre fazla büyük bir pozisyonla kullanıldığında ortaya çıkar. Bu büyüklüğün nasıl hesaplanacağı işlem başına ne kadar risk alınır rehberinde anlatılıyor.
İşler kötü giderse pozisyonu nerede kapatacağını bilmeden açarsan, kararı kaldıraç senin yerine verir; hem de likidasyonla.
Komisyonlar da katlanır
İşlem komisyonları marjinin üzerinden değil, pozisyon büyüklüğü üzerinden alınır. 100 USDT ile x50’de 5.000 USDT’lik pozisyon açarsın ve her komisyon bu 5.000 üzerinden hesaplanır. Yüksek kaldıraçla günde birkaç kez açıp kapatmak, fiyat hiç kıpırdamasa bile marjininin büyük bir kısmını yiyebilir. Rakamlar maker ve taker komisyonları rehberinde.
Sık sorulan sorular
Trading’de x10 ne demek?
Pozisyonun, koyduğun marjinin on katı olması demektir. 100 USDT marjin ve x10 ile sanki 1.000 USDT’n varmış gibi işlem yaparsın ve %1’lik bir hareket marjininin %10’u eder.
Kaldıraçla koyduğundan fazla para kaybedebilir misin?
İzole marjinde normalde en fazla o pozisyonun marjinini kaybedersin, çünkü borsa pozisyonu daha önce likide eder. Çapraz marjinde vadeli işlem hesabının tüm bakiyesini kaybedebilirsin. Borsanın koşullarını kontrol et.
Hangi kaldıraç güvenlidir?
Hiçbiri tek başına güvenli değildir. Kaybı sınırlayan şey pozisyon büyüklüğü ve zarar durdurdur. Düşük kaldıraç likidasyonu uzak tutar ve sana hata payı bırakır ama bir stop’un yerini tutmaz.
Kaldıraç için ayrıca ödeme yapılır mı?
Kullanmak için ayrı bir ücret yoktur ama pozisyonun toplam büyüklüğü üzerinden komisyon ve sürekli vadeli işlemlerde pozisyon açık kaldığı sürece fonlama oranı ödersin.